Bij nacht en ontij, de Klepperman

foto: www.heemtuindemeulenwerf.nl Marcus de Roeper

foto: http://www.heemtuindemeulenwerf.nl Marcus de Roeper

In het diepe zuiden van Nederland waar Meek, de hoofdpersoon uit mijn verhaal opgroeide, brandde ’s nachts in de stad tot in de tweede helft van de 19e eeuw slechts een enkele olielamp. Gasverlichting kwam pas veel later, in 1847 en natuurlijk eerst in Amsterdam.
Voor de veiligheid zorgde de stadsdienaar, later veldwachter genoemd. Hij werkte overdag. Voor de nacht was er de Schutterij, de nachtwacht.
Vanaf 1815 beschikte het stadje over een Schutterij. De Schutterijen waren een burgerwacht, opgebouwd uit gegoede burgers, want men moest de wapens en uitrusting zelf bekostigen. Op het platteland was het vervullen van de nachtwachttaak doorgaans een burgerplicht; ieder gezin leverde bij toerbeurt een man voor de nachtwacht.

Dat werden de burgers snel zat en zo ontstond de nachtwacht, lieden van allerlei allooi werden tegen een geringe vergoeding geworven voor de taak van nachtpolitie. De Nachtwachter of Klepperman had als uitrusting een klepper of ratel (ratelwacht), een stok of piek, een lantaarn en sabel. Sommige wachters namen hun hond als waakhond mee op surveillance. De Klepperman riep ieder uur, nadat de stadsklok geluid had, de tijd om en sloeg dan met zijn klepper.

In het algemeen begon de diensttijd om 22.00 uur en liep deze tot 3.00 uur ’s zomers en 5.00 uur ’s winters. In andere plaatsen werkte de nachtwacht zelfs tot 10.00 uur ’s morgens. In veel steden was het verzuim hoog, zo hoog, dat afwezigheid werd beboet en een zieke klepperman zelf voor een vervanger moest zorgen. Soms stuurde een afwezige klepperman zijn vrouw als plaatsvervanger!

De nachtwachters doken tijdens hun nachtelijke ronde wel eens een taveerne in en eisten dan een gratis borreltje voor hun dienst aan de gemeenschap. Hierin vindt de term klaploper zijn oorsprong.

Over de klepperman meldt de Amersfoortsche Courant in zijn allereerste nummer op 1 januari 1851, dat tijdens Oudjaar de Klepperman zijn klepper werd gestolen: ‘Toen hij eenig straatgerucht wilde voorkomen, werd zijn klep afgenomen en weggeworpen, ja, men wilde den man zelven in het water werpen. Een spoedig ontzet verhinderde dit voornemen. Het misbruik van sterken drank is alleen hiervan als oorzaak te beschouwen.’

Pas rond 1880 werd de nachtwacht afgeschaft en ging de politie ook nachtdiensten draaien.

Eigenlijk is er niet zoveel veranderd.

1)Uit:http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/geschiedenis/52252-straatverlichting-door-de-eeuwen-heen.html
2)http://www.politiemuseum.nl/UserFiles/File/HET%20JUVENALIS-DILEMMA.pdf

Getagged , , , ,

One thought on “Bij nacht en ontij, de Klepperman

  1. Femmy Fijten schreef:

    Leerzaam en leuk. Ik verheug mij zeer op het boek over Meek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s