Kermis in de 19e eeuw

Kermis op de Amsterdamse Nieuwmarkt in 1866, door R. Craeyevanger. (GA Amsterdam)

Vroeger leidden de meeste mensen een eentonig bestaan, zo wordt wel beweerd. Ze hadden lange werkdagen, ze kwamen zelden buiten hun buurt en ze vonden in hun schaarse vrije tijd nauwelijks afleiding, immers, er was geen vertier, geen amusement. Toch is het geen uitgemaakte zaak dat het leven toen zoveel saaier was; het tegendeel kan ook worden gesteld. Bijvoorbeeld: winkelboulevards en kantoorwijken kende men niet, evenmin forensendorpen, die zo rustig zijn dat de komst van een onbekende er al de omvang van een gebeurtenis aanneemt.

Mensen waren ook sterker op elkaar aangewezen; hun directe sociale omgeving was groter en daarin vonden frequent ingrijpende gebeurtenissen als ziekte en dood plaats. Zij hoefden zich voor hun gevoel niet slechts te handhaven, zij moesten overleven. Hun wereld was bevolkt met geesten en enge wezens en er bestonden bedreigingen, zoals hongersnood, overstromingen, oorlogen en epidemieën, waarvan hedendaagse mensen de opgeroepen angst niet eens kunnen navoelen. Het werk dat ze deden was wel zwaar, maar toch afwisselender dan dat van iemand die een boekhoudmachine bedient of achter de knoppen zit van een halfautomatisch productieproces.

Bovendien waren er veel meer feesten dan nu; bijna elke rustdag was een feestdag. Er waren inderdaad geen sportverenigingen, geen bioscopen, geen dansgelegenheden; er was geen ontspanningslectuur, geen radio, geen televisie; het hele verschijnsel ‘vrijetijdsbesteding’ bestond niet. Toch, het spaarzame vermaak dat er wel was, bracht bij hen veel heftiger emoties teweeg dan ons vermaak bij ons. Niets is zo opwindend geweest als een ouderwetse kermis of jaarmarkt.

Oorsprong en bloei

Volgens Wikipedia is de kermis van oorsprong een jaarmarkt ter gelegenheid van de wijdingsdag van de patroonheilige van een kerk of plaats. Het Vlaamse woord voor kermis: ‘foor’ (van het Franse foire, markt) zou hiervoor een indicatie kunnen bieden, maar het is waarschijnlijk andersom gegaan: eerst werd de wijdingsdag gevierd en vervolgens kwam daar een markt bij.

Het woord kermis is wat dat betreft duidelijk genoeg: ker(k)mis, een mis voor de kerk. Bovendien duiken de eerste kermissen pas op nà het jaar duizend, terwijl het aannemelijk is dat voordien al kerkmissen zijn gehouden. Naar deze volgorde verwijzen ook enkele religieuze namen van kermissen, zoals de Sint-Rosa in Sittard en de Sint-Laurentius in Voerendaal. En in Limburg leeft hier en daar nog de gewoonte de kermis te openen met een processie, de zogenaamde bronk (oud-Nederlands voor: pronk). Gronsveld kent eens in de vier jaar zelfs een Grote Bronk, waarbij het Allerheiligste, voorafgegaan door de schutterij, door het dorp wordt gedragen.

Uit:http://www.jefdejager.nl/kermis.php

 

Getagged , , , , , , , , ,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.