De kracht van de schimmel

foto:familiepraat.wordpress.com

foto:familiepraat.wordpress.com

Iedereen kent het verhaal van de Ieren, die gedwongen door aardappelmisoogsten massaal naar Amerika emigreerden, nog net niet in kleine bootjes, de Oceaan leent zich daar niet voor, maar het scheelde niet veel.

De misoogsten kwamen niet alleen voor in Ierland maar verspreidden zich over het Europese continent, dus ook over de Nederlandse knollenvelden.

De misoogst werd veroorzaakt door een schimmel, de Phytophthora infestant. DezeĀ  schimmel tastte de bladeren aan en de knol rotte weg.

In 1845 werd in Nederland een acute hongersnood afgewend door de invoer van granen te verhogen, door goedgevulde armenkassen, door het opzetten van werkverschaffingsprojecten en omdat er voldoende erwten en bonen waren, een voedzame vervanging van de aardappel.

In 1846 echter mislukten de aardappeloogsten weer en gelijktijdig liep de teelt van de rogge op niets uit en toen ook de tarwe oogst het liet afweten ten gevolge van een lange hete zomer en een muizenplaag, waren de rapen gaar.

De koude winter die er op volgde had tot gevolg, dat veel mensen stierven aan hoge koorts vooral in de lager gelegen gebieden. Malaria?

De prijzen liepen gigantisch op vooral de prijzen van de aardappel en de rogge. Arme mensen raakten in de problemen.

In Europese landen braken onlusten uit en ook de Nederlanders lieten zich niet onbetuigd, het begon in Harlingen waar het publiek een schip met aardappelen, die voor Engeland bestemd waren, tegen hield en vervolgens aan het plunderen sloeg. In Groningen was het oproer het ergst, de overheid zette soldaten in die met scherp schoten.

Toen het in de eerste maanden van 1848 in veel landen op het Europese continent tot revoluties (of pogingen daartoe) kwam, verschoof ook in Nederland het politieke evenwicht.

Het verhaal van de uiteindelijk vreedzaam tot stand gekomen grondwetsherziening van 1848 de meest fundamentele uit onze vaderlandse geschiedenis moet dus eigenlijk met de aardappel beginnen en met een schimmel: de Phytophthora infestant.

Naar Cor van der Heijden, NRC 2001

Getagged , , , , , , ,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.